De logica achter het slagen van goede voornemens?

We weten allemaal hoe het moeilijk is om te veranderen. Telkens bij de start van het jaar zetten we nieuwe voornemens maar voor we het beseffen geven we toch op bij het eerste obstakel. Hoe komt dat toch?

Blijkbaar ligt de bron bij de samenwerking van twee verschillende denksystemen in onze hersenen nl. het rationele deel en het emotionele deel met elk een andere focus. Ons rationele deel wil bepaalde lange termijn doelen bereiken bijvoorbeeld gezond leven (stoppen met roken, meer bewegen, gezonder eten, …) maar ons emotionele deel bezwijkt voor de verleidingen op ons pad (dat pakje chips, het gemak van tv-kijken,..) vanuit een voorkeur voor onmiddellijke voldoening.

In het boek ‘Switch’ gebruiken de gebroeders Heath (en bij uitbereiding Jonathan Haidt) de schitterende metafoor van ‘the Elefant & the Rider’. Hierin wordt onze emotionele kant vergeleken met een olifant (Elefant) die ons in beweging brengt, veel energie en kracht heeft maar tegelijk ook lui en schrikachtig kan reageren bij elke muis die voorbij komt. Onze rationele kant, omschreven als de berijder (Rider) boven op de olifant, heeft de teugels in handen en lijkt de leider te zijn maar toch is er een zeer wankele balans tussenbeide. De Elefant zorgt ervoor dat ze vooruitgaan, en de Rider geeft hiervoor de richting aan.

Voor een succesvolle verandering (zowel op persoonlijk vlak, als op organisatie of maatschappelijk vlak) is er een samenwerking nodig tussen de Elefant en de Rider.

Maar dus hoe doen we dat dan?

Voor we kijken hoe we de Rider mee krijgen is het belangrijk om te begrijpen hoe hij in elkaar zit.  

De Rider, het rationele deel van onze hersenen, heeft als sterkte dat hij grondig kan analyseren, plannen en een bestemming uitdenken voor de toekomst. Hij kiest voor resultaten op lange termijn en wil investeren om daar te geraken (in plaats van onmiddellijke voldoening). Maar tegelijkertijd zit er een schaduwkant aan zijn voorkeur voor analyse. De Rider heeft een natuurlijke aanleg om te focussen op het probleem, mogelijke potentiële obstakels te identificeren en als er geen overduidelijke oplossing naar bovenkomt vast te lopen in eindeloos piekeren en uitstelgedrag.

Eindige zelfbeheersing

De Rider heeft dan wel de teugels in handen maar als beide niet overeenkomen dan kan de Rider hard aan de teugels trekken maar er komt toch een moment dat de Rider uitgeput geraakt. Hij laat los en de zes ton zware olifant kiest uiteindelijk zijn eigen pad. De mate van zelfbeheersing die ons rationele deel heeft over het geheel is eindig. Het gaat hier over wilskracht om te gaan voor de lange termijn doelen, maar even zeer de energie die nodig is om dagdagelijkse opties te overwegen, beslissingen te nemen… Geen wonder dat Steve Jobs zo vaak een jeans en zwarte trui aandeed om al een beslissing minder per dag te maken.

Problem-seeking

Vanuit een historisch perspectief gaat onze focus naar het negatieve. Als er vroeger een geluid uit de struiken kwam was het slimmer om het ergste te denken en op te letten, dan te blijven zitten opgegeten te worden door een slagtandtijger. De wereld zit nu anders in elkaar maar ook nu nog weegt het negatieve meer door dan het positieve. Hierdoor zal de Rider in de eerste plaats focussen op de problemen in plaats van de oplossing.

Sterktes van de Rider benutten

Tijdens het grootste deel van de dag rijdt de Rider op autopilot. Maar in tijden van verandering wordt alles in vraag gesteld en moeten er bewust beslissingen genomen worden. Beslissingen vragen van de Rider zelfcontrole en tasten zijn sterkte aan. Des te meer beslissingen genomen moeten worden, opties geanalyseerd worden, des te meer vermoeid de Rider zal zijn.

Wanneer een probleem te groot, te overweldigend en vaag is om aan te pakken dan is het belangrijk om de Rider grip te geven en bewust zijn focus te verplaatsen naar de oplossing (in plaats van het probleem). Zo gebruiken we de sterktes van de Rider (zijn analytische skills om de oplossing uit te werken) en vermijden we het eindeloze piekergedrag dat leidt tot uitstel of afstel.

Duuuss ik bepaal een doel dat ik wil bereiken (een oplossing) en dan is het goed, dan lukt het?

Was het maar zo simpel.

Want er is ook nog de olifant. De Elefant staat voor het instinctieve, emotionele systeem in onze hersenen. Een krachtig geheel vol energie, gedreven door liefde, compassie, loyaliteit en andere emoties waardoor het de dingen in gang trekt. Anderzijds is hij lui, angstig en kiest hij waar mogelijk voor de onmiddellijke voldoening. Oh oh voel je het al aankomen. Wanneer hij zich overweldigd voelt zet hij geen stap verder.

Daarom is het naast een duidelijk doel (voor de Rider) belangrijk om ook de Elefant te motiveren, deze mee te nemen in het verhaal en de emotie van de verandering. Pas wanneer de Elefant iets ziet en voelt (zich veilig en zeker voelt) zal hij overgaan tot actie en dat is waar we naartoe we willen.

Een succesvolle verandering speelt in op beide delen. Want als iemand niet mee wil in een verandering, kan dat zijn omdat ze de verandering onvoldoende begrijpen (Rider) of omdat ze niet enthousiast genoeg zijn (Elefant).

Wat wil dat nu concreet zeggen voor mijn goede voornemens 2022?

Als we de elementen van Switch volgen dan is het dit:

  • Bepaal het doel dat je wil bereiken, maak het duidelijk en zorg vooral dat er ook een gevoel achter zit. Een beweegreden dat maakt dat het gewoon absurd is om het niet te doen (zodat de Elefant zin heeft om mee te doen).

Voorbeeld:

Niet: Ik wil x aantal kilo’s verliezen.

Maar wel: ik wil elke dag boordevol energie zitten om met mijn kinderen te spelen als ze dat vragen (en om daar te geraken wil ik fitter zijn en dus enkele kilo’s verliezen).

  • Bekijk de huidige situatie en op zoek naar de bright spots nl. die kleine verschillen en lichtpunten die er nu al zijn, waar het ondanks de context wel lukt of beter gaat. Werk vanuit de vraag ‘Wat werkt wel en hoe kunnen we daar meer van doen’.
  • Breng alle bright spots in kaart en bepaal welke daarvan de grootste impact heeft om het doel te bereiken. En dan is het een kwestie van super duidelijke instructies (critical steps) aan jezelf te geven. Zo duidelijk dat er geen enkele twijfel meer is. Denk zwart-wit.

Niet: ik ga gezond eten.

Maar wel:

– Ik maak een gewoonte van elke dag (zwart-wit) een anderhalve liter water te drinken. En als het nodig is dan zet ik net na de middag een timer elke half uur om een glas water te drinken zodat ik het niet vergeet.

– Ik ga elke woensdag één uur sporten van 20u-21u (zwart-wit duidelijk over wanneer dat zal zijn) en ik breng de kinderen elke dag naar school met de fiets in plaats van de wagen.

Hierdoor heeft de Rider een doel om zich naar te richten maar tegelijkertijd ook de eerste duidelijke critical steps die ervoor zorgen dat we in beweging komen! Door te focussen op wat wél kan, welke successen er nú al zijn (in tegenstelling tot te focussen op het probleem) exploreer je de mogelijkheden binnen bereik.

Probeer jij het mee uit? Wat zijn jouw goede voornemens voor 2022?

Fyi – Meer informatie over het boek kan je hier vinden of in een podcast on personal change op de website van de schrijvers zelf.

Boek: Switch – Chip & Dan Heath

Boek SWITCH, How to change things when change is hard (2010)

We weten allemaal dat het moeilijk is om te veranderen. Het kost tijd en zonder dat we het willen geven we vaak op bij het eerste obstakel. Hoe komt dat toch?

Dit boek bespreekt hoe verandering in elkaar zit waarbij ze er vanuit gaan dat elke verandering neerkomt op een gedragsverandering (zowel op privé, organisatorisch als maatschappelijk vlak).

De sterkte van het boek komt van de schitterende metafoor van de Rider (die het rationele deel van onze hersenen voorstelt) en de Elefant (het emotionele deel) die moeten samenwerken om verandering waar te maken. De wisselwerking met deze metafoor en de voorbeelden maken duidelijk hoe je beide delen het beste inzet om tot een succesvolle change te komen.

Wie zijn Dan Heath & Chip Heath?

“Boek: Switch – Chip & Dan Heath” verder lezen

Boek: Think like a monk – Jay Shetty

Boek THINK LIKE A MONK, Train Your Mind for Peace and Purpose Every Day (2020)

Het boek ‘Think like a monk’ (NL: Denk als een monnik) gaat over de lessen die Jay zelf geleerd heeft in zijn periode als monnik. Aan de hand van persoonlijke verhalen in combinatie van traditionele kennis van het hindoeisme/boedhisme (en andere religies) geeft hij praktische adviezen om stress te verminderen, je relaties te verbeteren en je verborgen krachten te identificeren.

“Boek: Think like a monk – Jay Shetty” verder lezen

Meer kleur in je leven

Iemand die mij een beetje kent weet dat ik graag vooruit wil, nieuwe dingen wil ontdekken, een enorme honger heb naar kennis in de breedte. En in alle eerlijkheid: daar niet mee bezig zijn is gewoon geen optie.

Ik ben Fonkelveer destijds gestart vanuit de drive om mensen te helpen, hen te inspireren om actief te bewegen naar een leven vol kleur nl. een leven dat bij hen past zoals zij dat willen, vol goesting en energie om er voluit voor te gaan.

“Meer kleur in je leven” verder lezen

Een andere realiteit

Ondertussen zijn we 13 weken ver in deze corona-periode, wie had dit ooit kunnen denken. Weken met fulltime thuiswerk en een agenda vol digitale meetings, kinderen 24/7 thuis met preteaching op de agenda, aanschuiven bij de winkels en mondmaskers nu standaard in de handtas en vooral het verbod op activiteiten buitenshuis van de horeca tot zelfs speelpleintjes die gesloten waren. Impressionant hoe een onzichtbaar klein stekelig virusje op enkele maanden tijd de hele wereld binnengesloten krijgt.

De belevenissen van de laatste weken zijn enorm verschillend geweest. Misschien kwam er bij jou een zee van tijd vrij omdat je agenda nu ineens leeg was en je eindelijk die todo-lijst hebt kunnen afwerken (op die laatste punten na waar je echt geen zin in had). Of misschien bleef er net helemaal geen tijd meer over door de combinatie thuiswerk met de kinderen of ben je zelfs blijven werken als een van de essentiële beroepen.

Ongeacht het scenario, ongeacht of we het bewust gedaan hebben maar deze maanden hebben we ons leven vanuit een ander perspectief kunnen bekijken, leren beseffen wat we als vanzelfsprekend aanzien en vooral wat we essentieel vinden in ons leven.

“Een andere realiteit” verder lezen

Covey – Om dan weer samen te komen (II)

Mijn vorige blog ging over de eerste 3 habits van het boek ‘The 7 Habits of effective people’ van Stephen Covey waar het gaat over streven naar onafhankelijkheid. En vandaag wil ik het hebben over de laatse 4 habits.

Van onafhankelijkheid naar wederzijdse afhankelijkheid

Eens je je leven zelf steeds meer in handen neemt, kan je gaan focussen op de interactie met anderen en gaan streven naar synergie. Want niemand is gemaakt om alleen te leven en iedereen heeft nood aan betekenisvolle relaties. Alleen moet je zelf eerst rechtop in je schoenen staan voor je de hand kan schudden van anderen.

“Covey – Om dan weer samen te komen (II)” verder lezen

Covey – Eerst op weg naar onafhankelijkheid (I)

Vorige keer zei ik het al, ik ben weer volledig in de ban van Covey, dus laten we het ook eens over de inhoud van het boek ‘The 7 habits of effective people’ van Stephen Covey hebben. En misschien kan ik jullie wel inspireren om het boek op jouw lijst van ‘end of summer reads’ te zetten.

Jouw bril op het leven

Stephen Covey heeft het over persoonlijk leiderschap, of hoe je je leven in handen kan nemen en succesvol kan zijn op de lange termijn, hoe je effectief te werk kan gaan en jouw doelen kan bereiken. En om daar te geraken heeft hij 7 eigenschappen gedefinieerd.

Voila mysterie opgelost…

Alleen is dit geen lijstje van ‘doe dit en dan gaat alles vanzelf’. Het is een lijstje die zegt dat je aan jezelf moet werken van binnen naar buiten, vanuit jouw persoonlijkheid en je eigen kern naar interactie met de omgeving. “Covey – Eerst op weg naar onafhankelijkheid (I)” verder lezen

Hoe een boek mij het lef gaf om belangrijke beslissingen te nemen.

Je leven in handen nemen

Zes jaar geleden ging ik door een pittige periode. Als kersverse moeder en perfectionist zaten er ineens heel veel aapjes op mijn schouders. Een aapje met verwachtingen rond het werk, eentje voor mijn zoontje, eentje voor mijn man, nog een voor het huishouden, nog eentje voor de perfecte momenten met vrienden en familie en voor hobby’s had ik toen al geen tijd meer – oef – of was dat net iets dat ik er ook nog moest inpassen? Een tijd van ‘moeten’, dat is duidelijk.

Ik ben rond die periode opnieuw beginnen lezen, maar dan voor het eerst vooral uit de non-fictie categorie rond zelfkennis, rond persoonlijk leiderschap en creativiteit want daar had ik zo’n nood aan, een honger naar kennis die sindsdien niet meer is weggegaan. En zo ben ik ook dit pareltje tegengekomen nl. het boek ‘De 7 eigenschappen van effectief leiderschap’ van Stephen Covey. “Hoe een boek mij het lef gaf om belangrijke beslissingen te nemen.” verder lezen

Ik kan niet tekenen.. en visual thinking.

Op woensdag 25/4 organiseren Nele Van Eyken en mezelf onze eerste sessie rond visual thinking. Beide zijn we er rotsvast van overtuigd dat visualisatie een nog immens onderschatte methodiek is in het professionele leven. Het geeft je de kans om tot de kern door te dringen of net de zaken breder te bekijken. Het kan dienen als methodiek om een boodschap duidelijker over te brengen en tot een consensus te komen. Of gewoon om een brainstorm met jezelf of anderen te faciliteren. Eigenlijk zijn de mogelijkheden oneindig!

Als het zo’n wondermiddel is waarom gebruikt iedereen dat dan nog niet?

Het is eigenlijk een grote stap om van de oude, klassieke manier van werken achter jou te laten en een nieuwe visuelere manier aan te leren. Ik heb een achtergrond van IT-project management met klassieke vergaderingen van oeverloos palaveren over vanalles en nog wat, waar Powerpoints en lange Word-documenten koning en koningin zijn. Lessons learnt bestaan wel maar worden enkel gepland wanneer het project gedaan is en alles al mis gelopen is. “Ik kan niet tekenen.. en visual thinking.” verder lezen

Hokjes, kleurtjes, lettertjes, labels…

Twee weken terug was het de tweede keer dat ik een introductie van DISC heb gegeven aan collega’s en ook deze keer was dat eigenlijk echt superleuk. 

Ik ben zeker geen expert in DISC en ik ben eigenlijk allergisch aan hokjesdenken maar tegelijk is de realiteit dat het soms ook handig is om op basis van karikaturen enkele grote lijnen te gaan uitleggen. Tegelijk kan ik het niet laten om te zeggen dat het nog belangrijker is om te beseffen dat elke persoon uniek is met zijn eigen combinaties van karakter, opvoeding, achtergrond, opleiding, ervaringen en past dus per definitie niet in een hokje met nog een andere x% van de bevolking..

Hokjes en kleuren

“Hokjes, kleurtjes, lettertjes, labels…” verder lezen